mm*-,. 
f * 1 -V •vX **.*'.' «■; ^ V t > 
àļLiÄ 
' 
^r. 23 
17. Jahrgang 
Unterhaltungsbeilage zur «Schleswig-Holsteinischen Landeszeitung. Rendsburger Tageblatt" 
Rendsburg, den 15. Juni 1936 
Zrrrrmacht 
Hvlunderblütendnft erfüllt 
Die Nacht, die tiefste Sehnsucht stillt. 
Die Rosen träumen süß und schwer,' 
Der Wind singt leis im Halmenmeer. 
Das Land verströmt rings Opferduft,' 
Vom Lerchenlied bebt noch die Luft. 
Johannisfeuer sprühn und lohn,' 
Die Nacht ist voller Jubelton. 
Das Leben lacht im Königskleid, 
Bon weißen Rosen überschneit. 
Julius Vansmer. 
Wenn de Minsch krank 
un Pntschent is 
Sammelt vun Ludwig Frahm. 
Im zweiten Pfingsttage starb in Poppen- 
^uttel, wo er über 30 Jahre als Lehrer gewirkt 
Mt, Ludwig Frahm, im Alter von fast 80 Jah- 
Al. Frahm war ein vielseitig begabter 
Iensch, der sich durch seine heimatkundlichen 
Arbeiten besonderes Verdienst erworben und 
"Uch sonst als Heimatschriftsteller Erfreuliches 
gleistet hat. Als eifriger Sammler nahm er 
Nh der Seltenheiten in Tier- und Pflanzen 
welt an, und auf kulturellem Gebiet hat er 
Ebenfalls manchen alten Schatz gehoben und 
bor dem Untergange bewahrt. Als treuer 
Ķeund seiner niederdeutschen Heimat, der bis 
öuletzt seine Liebe und Fürsorge galt, hat er 
Nrdient, daß seine Landsleute ihm ein dank 
bares Gedenken bewahren. „Heimaterde" 
bringt heute zwei Aufsätze aus Frahms Feder, 
bîe bezeichnend sind für die Art seines Schaf 
otts. I. K. 
Büst nich recht up'n Schick, up'n 
Damm, nich good to Weg', up dinen 
^üstement? Du sühst ja so p e w e r i g ut, 
>o bleeksnutig, so hollögt, so as 
börchscheten Appelmoos ut, brist doch 
bich e r n st l i ch k r a n k oder s ch a a d t di sünst 
wat? 
Och, ik bün grad nich krank, awer mi is so 
^ttnershaftig to Moot, so düsig 
în'n Ko pp, so öwatsch to Sinn, dat 
Eren will ok nich recht smecken, hier 
bor de M a a g s i t t dat. 
Hest denn keen apen Liev hatt? För 
w wat mutt'n ümmer sorgen. Ik bliev ümmer 
bi in ol' Mittel Glaubersolt. Vun all 
be Medizin mit'n h un pH (Rhizinus, Rha 
barber u. a.) bi de niemodschen Krankheiten 
wit'n ch un'n th (Rachitis, Diphtheritis, Rheu- 
watismus, Ischias u. a.) hool ik nicks. Un 
Nennst sien mutt „Finger in'n Hals!" 
btt öwer de T u n g w ö r g e n, wat achter nich 
rat will. Wenn de Minsch stk fix s p e g e n hett, 
piggt he frischen Moot. Mennig Krankheit lett 
şîk ok licht wedder wegstrieken un a f - 
beöen. Min ole Tante Lieschen, de al oold 
Neer, as de Franzos Couö noch lang nich ge 
boren weer, de sä al ümmer: ümmer egal un 
befföig strieken un jedesmal seggen: Ik meen, 
bar weer war un dar is nicks. Dat helpt. 
wat un dar rs 
Natürlich mutt de Minsch sik darna hebben 
btt holen, nich allens rinfreten, un keen 
^ullbuuksabend mitmaken un sik nich 
de Pans v u l l s l a g e n un bet an de K r ö - 
sen vullsupen. Wat de Buer nich kennt, 
dat fritt he nich! Dat Sprickwort is recht, man 
nich so niedelk up all den scharpen Schiet un 
Kanehl. 
Wi harrn hier in Bünnstäd früher en ölen 
Schäper, de weer sin Lebcnlang nich krank, un 
wenn he na't Swienslachen to veel Fett kregen 
harr, denn klopp he sik en Linnenplün vull 
Flintsteengruus, schürr dat in'n Glas, halv 
vull Köm un störr dat in eenen Hiebs ut. 
Rennlichkeit in Jngedöm, Lümp un Darm 
schall man gelln. 
Ja. 
awer de Minschen, de mit'n s w a ck e 
B o st to Welt kamen sünd, sünd ja to beduern, 
se blievt lungsch un anböstig, fangt al 
in'n Harvst an to h ie m e n, un q u i e n t sik 
öörch'n Winter, möt oftmals B l o o t u p g e - 
b en, un de Gesunnen loopt an ehr Quäl 
st e r s, as'n Kohoog groot, flink vörbi. Nüms 
mag dat Günsen un Stöhnen hören. 
In'n Winter kriegt wi ja all mal en lütten 
Antörn, en dreedägschen Snöven, 
Frostbeulen an de Fingern und 
Drögbosten up de Hacken. 
Unsen Buurvaagt sin Grootdeern harr in'n 
letzten Sommer en asigen Fiek in'n Fin 
ger, kunn nich melken un nich binnen. „Gah 
doch mal na'n Aptheker un haal Di för'n paar 
Groschen Dü welsdreck (Harz Asa Foeti- 
öaj!" Na, se ja frühmorgens, as se dat vun't 
Melken wennt is, los. Se ritt al Klock 6 an de 
Klingel. — Allns still! — To'm tweeten ritt 
se defftiger. — un to'm ürütten kickt de Ap 
theker baben ut't Finster un fraagt, wat se 
will. So un so. Ach, Deern, kumm man Klock 
acht wedder, so früh schitt de Düwel nich. 
Früher hülln wi up'n Lann nich veel vun'n 
Dokter un Aptheker. Wi harrn ja all de Huus- 
mittel: Frische Kohlbläder un Ellern- 
l o o f up de Back, wo dat T ä h n w e h scet, — 
Wattproppen in't lopen Ohr, Speck 
schieben smödigt den swullen Hals, 
— en Kreefsteen jaagt en Gassenail oder'n 
Mügg bald wedder ut'n Oog, — heeteBoö- 
dermelk mit Syrup, wenn man h eesch 
is, — Handbook mit koold Water up 
de linke Botz, wenn man Hartspann hett, 
— en Gürtelros' lett man vun Lieschen 
Kleenworthsch (weise Frau) bespreken un ra- 
den, — is jemand de Bruch utschaten, so mutt 
he sik vun en ölen starken Mann u t d e H u k 
bi de Haar hochtrecken laten, — wer sik en 
vun de ünnersten Rippen braken hett, mutt 
ehr mit en H a m e r ste e l oder en Hand- 
st o ck k r ü ck wedder na buten u t b u l e n. 
Swiensbulen kann man mit hitte H a - 
w e r w e l g e n to'm Kütutsprütten brin 
gen,' awer de Liekdorns pisackt en Min 
schen oft bet an't Lebensenn'. Wenn de Kin- 
ner de Masseln oder Frieseln hebbt, so 
is de S ch a p k ö t e l t e e dat beste Mittel dar- 
gegen. Veele Krankheiten laat sik mit recht- 
tieöig Sweeten wedder utöriewen, un 
darto hebbt wi uns früher ümmer F l e e d e r - 
blomen, Kamellen un Linnenblö 
ten örögt. Veele Minschen reken so'n lütten 
Kraam öwerhaupt nich: „Js vun sülben ka 
men, mutt ok vun sülben wedder gähn." 
To veel B l o o t dörf de Minsch ok nich 
hebben, un deswegen weern in mennig Huus 
en paar Blootilen in en Glashafen oder 
man güng na den Köpp setter (Schröpf 
köpfe) un leet sik wat aftappen. Harr jemand 
en Arm ut't Lid, so müß he darmit na den 
L i d s e t t e r (Rohr in Papendorf), de p a n n ' 
em den Arm wedder in,' de Dokters geben sik 
dar nich mit af. — In Ahrensborg weer in 
De Knick 
Weetst na, as wi inst Kinner weer'n 
Un harrn uns egen Riek — 
Een Kinnerlanö für Jung un Deern 
Un doch een Welt togliek? 
Wat gisst de Knick ni allens her, 
Bunt Spillwark ut to maken! 
In'n Harst ok Nööt un Brammelbeer 
Un anner leevli Saken... 
In't Vörjoar — hör! een Vagelstimm, 
So sööt se jichtens kann... 
Un in de Kalten treckt de Jmm 
Sik gäle Büxen an. 
Wenn Fabian — Sebastian 
De Bork eer Water hett. 
Ward Hüppers ut de Wicheln slaan 
Un in Stromeien sett. 
Eerslöper wärmt sik an de Sünn 
Bist Hecklock op den Steen — 
De Gör'n kruupt to den Knick herin, 
Wat köölt dat Loos so schön! 
Wat dröög kann een bi'n Regenflaag 
In't dichte Buschwark duern —- 
Wat schuult bi ist kole Daag 
De Knick för asi Schuern! 
Gisst denn een büter Stä as öiß, 
Tost irst Mol to versöken, 
Wat an so'n dampen Brösel is — 
Un büken Blä to smöken? 
Doch bünt man irst de Eckern groot, 
Js ok all'n Klabüß doar,' 
So'n Stimpelstock mit Dreekantfoot, 
Wat ballert de dürst Roar! 
Un kummt tolitzt de Winterstied 
Mit Küll un Snee ut Nor'n, 
Denn lüücht de swatten Slöön so blieö 
Na ut den mitten Dorn. 
Drüm geit de Welt mit di tokeer 
Un narrt di um din Glück, 
Denn roop de ölen Tiden her — 
Din Kinnerjoarn in'n Knick! 
Hans Henning H. 
min Kinnerjahren en Mann (Hasselmeier), de 
kunn dat Feewer afschriewen, wat damals in de 
Dörper as koold Feewer, Wessel 
fee w e r u. a. hüpig to sinnen weer. Ik bün 
mal mit minen Badder henwest, denn Dokter 
Bartels (Bruder des Kieler Professors B.) 
harr en dar henschickt. De Mann nehm en gra 
ten Bagen Schrievpapier un schreev em vull 
vun Sprüch, hen un her un nahsten up un 
daal, as de Chinesen. Darna bög he em to en 
ümmer lütter Dreeck tohopen, neih dat mit en 
Wullfaden fast un hüng dissen Breev, jüst so 
as man mit en Himmelsbreev to dohn 
plegg, minen Badder up de Bost. Dit Feewer- 
afschriewen hett acht Schillig kost, awer holpen 
hett dat nich, mil min Vadder dar nicht an glö- 
ben deh. 
Nich selten öröp man an en Bäk oder an en 
Footstieg an en Wiechelbusch en Tei 
gen, wo dree Knutten in slagen 
weern. Dar harr jemand sik in'n Maan- 
schien dat Feewer afbäö: 
„Wiechel, Wiechel, ik klaag di: 
Dat (kole) Feewer plaagt mi. 
Plaagt mi dat Feewer nich mehr, 
Klaag ik di't, Wiechel, nich mehr!" 
Gar to licht kümmt de Minsch mit scharp 
Geschirr un Maschinen to en Wunn. Bloot- 
stillen mit en Spinn wewersluchter is 
hüt keen Mood mehr. Fast verbinn', awer nicht 
to heet un wümmelich, sünst v e.r f ü l l t sik de 
Kraam, v e r s l ü st sik, fangt an to fiepen 
un to eitern, un in'n Ogenblick is't en 
Bratsch. De N o h r (N a r v) mutt vun sülben 
affalln. 
Wat Hess ik mi v e r j a a g t! Ik kunn min 
Hart puckern hörn, de Puls j a a g, in de 
Dünnen (Schläfen) Hamer dat man so, ik 
wer bald b e s w i e m t. 
Wer keen apen Liev hett, deiht am besten 
un itt so veel L i e n s a a t up, as he in sin 
Holle Hand holen kann. 
Wer up'n Puckel so'n Jöken hett (wiel 
he sik siet sin Geburt nich wuschen hett), schafft 
sik en P u ck e l k r a tz e r an, en gatlichen 
Knüppel mit Karben. 
Steenlöschen 
Fiev Steen gähn von Mann to Mann: 
Hein gisst Jörn und Jörn gisst Jan. 
Fiev Steen gähn vun Hand to Hand 
Hoch rop op de Habenkant. 
Nerrn in'n Schippsrum dor steiht 
Grippt mit jedesmal fiev Steen, 
Un en anner langt se denn 
Mit'n Jup na baben hen. 
een, 
Dor steiht wedder een parat 
Und kriggt de lütt' Stapel fat. 
Dat geiht al so lies und licht 
As harrn Mursteen keen Gewicht. 
De warrn kantet und warrn kehrt, 
Knapp to marken, dat een bört. 
Doch dor ward nich vül bi snackt: 
Hier ward henlangt, dor ward packt. —* 
Jörn 
Und so geiht dat in een Törn: 
Klaas gisst Hein und Hein gisst 
Uemmer fiev vun Hand to Hand 
Hoch rop op de Habenkant. — 
N. v. B. 
Ein grünes Blatt. 
Ein Blatt aus sommerlichen Tagen, 
ich nahm es so im Wandern mit, 
auf daß es einst mir möge sagen, 
wie laut die Nachtigall geschlagen, 
wie grün der Wald, den ich durchschritt. 
Theodor Storm. 
De letzte Frachtwagen 
Vun Ludwig Frahm. 
.Smid-Mudder seet mit er Knütthas' in'n 
schatten vun den ölen Wachollerbusch, dat de 
Nolle Sünnschien er nich so up de Hann' un 
ş? Arbeit füll. Dat schall nich good för de Ogen 
Nn, st harr mit de Brill al Plaag genog. 
De Wachollerbusch stünn' an de Felsenwand 
In de ole Smed. De Felsenwanö — ach ja! 
c holl' dat licht noch en paar düsend Jahr ut,' 
Ntter dat Dack! De sworen Paunen harrn al 
stt paar Sparren un Latten indrückt. Dat 
Nurr hoge Tied, dat de ole Smed afbraken 
Mrr un nich eerst Minschen darin to Schaden 
fernen. Wa lang' stünn' se nu al lerrig, un- 
M, verwahrlost dar? Regen Jahr weer er 
Ah 
.Inn, de Smid, nu al dood. Wat doch de Tied 
ļ°ppt. — Keen Hamer vertellt sik mehr mit den 
ANbolten wat vun ole un nie Tieden, de 
Iasbalgcn, de ole Püster slöpt up 'n Böhn, 
J: Windfahn up 'n Gewel is verrußt un will 
mal bi den scharpsten Ostwind mehr jan- 
en. __ 
h 
Ue rt up nümms un nicks. 
Smiö-Mudder kiekt 
ttdstraat ahn sik wat to 
mal lank de ole 
denken,' denn se 
Da ward se ganz günt, eben vör de Bucht 
N Fohrwark wies. Dat is keen Buerwagen, 
In Hannelsmanngespann,' dat is ja en — 
brachtwagen, o ja, noch mal wedder en Fracht- 
Igen. Se mutt die beiden dicken Tranen ut 
E Ogen wischen, dat se ok man richtig süht. 
Se leggt de Knütthas' up er Hükerstohl un 
III Bescheed seggen, dat en Frachtwagen 
?ttrmt, besinnt stk awer, dat se man alleen to 
^us is, denn de annern sünd ja alltosam up 
de Huuskoppel bi, de Kantüffeln uttokriegen. 
Langsam peddt se wedder torügg un huukt sik 
daal. Awer stricken kann se nich mehr, obschons 
dat noch en Viertelstunn' öuert, bet de Wagen 
dar is. „Man warrd jawol rein narrsch up de 
ölen Daag!" Se weet, dat se noch Tied genog 
hett, in't Huus natosehn, ob de Kaffeekann' sik 
in de Asch up'n Füerherd ok warm hüllt. Awer 
se weet ok, dat allns in Ordnung is, bloß nich 
upholn to kieken. Alle Ogenblick sett se de 
Fernbrill up, dat heet, se schirmt de Ogen mit 
de Hand: „Wokeen dat wol is?" — „Na, dat 
harr ik mi doch ok gliek denken kunnt, dat Pe 
ter Sammann dat weer." 
Nu hüllt he still, langt sinen Knecht dat Lai 
hen, de Sweep behöllt he awer in de Hand un 
stütt sik darup. De veer groten Peer staht still, 
pruußt un brammt af un an, haut af un an 
na de ollen Fleegen, de er bi den warmen Dag 
noch eenmal so piert, dat de Funken ut de gro 
ten Felösteen vun de Landstraat springt. 
Mudder Smid fuckt sik na dat Hccklock, den 
Fohrmann entgegen, smitt awer erstmal en 
langen Blick up den Frachtwagen. De steiht dar 
un rippt un rügt sik nich. Wa schrill he ok! all 
de velen Sück un Tunns, Kisten un Kasten, 
Ballen un Packen sünd ja so good verpackt un 
up Len langen Weg vun Hamborg her hebbt se 
sik so fast verlagert, dat de Tauen un dat grote 
Planlaken daröwer garnich mal nödig weern. 
Un nun staht se tosam un leggt de Hann' in- 
eenanner, Smiö-Mudder er smarte — denn de 
Knüttwull farvt en beten af — in Peter Sam 
mann sin grote, harte, brune. 
Un nu geht dat Snacken un Vertelln los: „O 
Peter, wo kümmst du denn noch mal wedder 
her? Ganz vun Hamborg al? -- Wi hebbt uns 
lang' nich sehn, — dree Jahr is't al her? — 
Wa geiht denn noch ümmer? — Wüllt ji en 
Taß Kaffee drinken? — segg nich ne, steiht 
warm up'n Herd — möt de Peer ok Water heb 
ben — weeßt ja noch den ölen Börnsood — 
Ammer staht hier. Wo wullt den hütabend ut- 
spannen? Bartheidel oder Elmenhorst? 
Wat maakt denn Fru un Kinner? Wa geiht 
dat Geschäft? Tom letzten Mal führst hüt? O 
Peter, dat Hart dreiht sik in de Bost üm. Wa 
kannst bloß angahn, dat dat Frachtföhrn up- 
höllt — ik Hess ja ümmer seggt, dat de olle nie 
Chaussee uns' Unglück würr! — un vun en 
Jsenbahn snackt se ok? Dat is man good, dat 
min Mann dat nich mehr mit to erleben 
bruukt — son Ungerechtigkeit! de harr sik to 
Dood härmt! — un wa old büst du denn, Pe 
ter? So, doch ok al dreeunföftig? — un wat 
wullt denn anfangen, to Ruh kannst di doch 
noch nich fetten? — en lütten Hannel? — ne, 
Peter, dat kann ik mi garnich denken, dat du 
achter'n Ladendisch stahn wullt un schaßt de 
Fruenslttd en Pund Seep afwägen, de Manns- 
lüd Tabak antruen un jeden lütten Snappsnut 
mit Bontjes fodern. 
So, du wullt mit en Wagen rümföhrn? Dat 
is wat anners, dat laat ik mi gefallen. Nu 
sünd wi ja preußsch worrn,' ünner de dänsch 
Herrschopp harst st womöglich garnich friekree- 
gen." 
Up eenmal dreih Peter sik üm, löp na sinen 
Wagen un keem gliek mit en ganze Mütz vull 
Kaffeebohnen wedder: „Kumm, Mudder 
Smidsch, hool din Schürt mal apen. Du hest mi 
so mennigmal in Küll un Storm en warme 
Taß Kaffee vörsett, nimm dissen Kaffee as An 
denken vun mi an de schöne Frachtwagentieö, 
un denn laat di dat good gähn, bliev gesund 
un munter!" 
Un se wüß ok nicks anners to seggen as: 
„Bliev du ok man gesund un munter!" — Se 
stünn noch so lang' an de ole Landstraat, as se 
den Wagen sehn kunn. He versack bilütten ach 
ter den Barg, un dat griese Planlaken mit dat 
Snörlock seeg ut as en grotes fründliches Ge 
sicht, dat er noch eenmal tolach. 
Vom Büchertisch. 
„Plattdeutsch". Von Fritz Specht. („Was 
nicht im Wörterbuch steht"). Mit vielen Feder 
zeichnungen im Text von Erich Wilke, Pros. 
Linde-Walther u. a. Farbiger Umschlag von 
Walter Trier. Kart. JiJt 3.20, Leinen 4.50. 
Verlag R. Piper & Co., München. 
In humorvoller Art erzählt Fritz Specht 
hier vom Wesen des plattdeutschen Menschen. 
Sein Buch umfaßt das ganze Gebiet des Platt 
deutschen: Hamburg, Schleswig-Holstein, Meck 
lenburg und Pommern, Hannover und West 
falen. Alle Lebensgebiete kommen zu Wort: 
Ernst und Scherz, heitere Anekdoten und bild 
hafte Redensarten, Geburt und Tod, Liebe, 
Hochzeit und Kinderleben, das Tun und Trei 
ben der Bauern und Schiffer wechseln in bun 
ter Reihe. Auch das liebe Vieh, das Essen, das 
Trinken und das Schimpfen haben ihre Ka 
pitel. Ich habe mich köstlich gehöögt über dies 
lachende Kompendium niederdeutschen Lebens, 
das ein wirklicher Könner mit überlegener 
Sachkunde, stilistischer Gewandtheit und herz 
erfrischender, unbekümmerter Anschaulichkeit, 
wie sie unserer gradlinigen nordischen Art ent 
spricht, geschrieben hat. 
Jakob Kiekut. 
mm